Thị tẩm là việc một phi tần hay cung nữ được chọn vào hầu vua qua đêm trong các triều đại phong kiến. Chữ Hán viết là 侍寝: “thị” là hầu hạ, “tẩm” là ngủ, phòng ngủ, gộp lại là “hầu ngủ”. Ngày nay chữ này hay xuất hiện trong phim cung đấu, truyện ngôn tình, và được các cặp đôi mượn để nói đùa với nhau.
Phần lớn những gì người ta biết về thị tẩm đến từ cung đình nhà Thanh, và không ít chi tiết là giai thoại chứ không phải sử chính thức.
Thị tẩm là gì?
Thị tẩm là một phi tần được vua chọn để ngủ cùng trong một đêm. Người được chọn có thể là hoàng hậu, phi, tần, quý nhân, hay một cung nữ bình thường lọt vào mắt vua.
Cùng nghĩa với thị tẩm còn có vài chữ khác trong sách xưa: “lâm hạnh” là vua đến ngủ với ai đó, “sủng hạnh” là được vua yêu chiều, gần gũi. Thị tẩm thì nhìn từ phía người phụ nữ: người đó được gọi vào hầu.
Vì sao thị tẩm có quy trình chặt chẽ?
Chuyện chăn gối của vua không phải chuyện riêng đâu. Có mấy lý do khiến nó được sắp xếp, ghi chép kỹ:
- Chuyện nối ngôi – con của vua có thể thành vua sau này, nên phải biết chắc ai sinh con cho vua, vào lúc nào.
- Giữ trật tự hậu cung – hậu cung có hàng trăm người, được vua gần hay không quyết định địa vị, quyền lợi, cả gia tộc phía sau.
- Giữ an toàn cho vua – vua ngủ cùng ai cũng phải kiểm soát, tránh ám sát.
- Giữ sức khỏe cho vua – quan niệm xưa cho rằng quan hệ quá độ làm hao tổn sức lực.
Quy trình thị tẩm thường được kể
Các mô tả hay gặp nhất đến từ cung đình nhà Thanh, và được báo chí kể lại nhiều lần:
- Lật thẻ bài – sau bữa tối, thái giám dâng một khay thẻ có tên các phi tần. Vua lật thẻ nào, người đó được gọi.
- Tắm rửa, chuẩn bị – cung nữ giúp người được chọn tắm rửa, trang điểm.
- Quấn chăn đưa vào – theo giai thoại, phi tần cởi hết đồ, quấn trong chăn rồi được thái giám khiêng vào phòng vua, để không mang theo được vũ khí.
- Canh giờ – thái giám đứng ngoài, hết giờ thì lên tiếng nhắc.
- Ghi sổ – ngày, giờ, người hầu được ghi lại, để sau này đối chiếu nếu người đó có thai.
Có điều nên đọc những chi tiết này với chút dè dặt. Chuyện lật thẻ bài và ghi sổ khớp với việc triều đình cần quản lý nối ngôi, còn chuyện quấn chăn khiêng vào, canh giờ bằng nén hương thì chủ yếu đến từ dã sử, hồi ký và phim ảnh, sử chính thức ghi rất ít.
Thái giám làm gì trong chuyện thị tẩm?
Nhiều người tìm “thái giám thị tẩm” vì tưởng thái giám cũng hầu ngủ. Thật ra không phải vậy đâu. Thái giám là người lo việc: dâng thẻ, truyền lệnh, đưa đón, canh cửa, canh giờ và ghi chép.
Chính vì thái giám nắm quá nhiều khâu nên trong sử và trong phim hay có chuyện phi tần lấy lòng thái giám để được vua gọi nhiều hơn, hoặc bị thái giám làm khó.
Thị tẩm ở triều Nguyễn
Triều Nguyễn cũng có hậu cung đông đúc, chia nhiều bậc phi tần. Vua Minh Mạng là vị vua nhiều con nhất sử Việt, với 142 người con, 78 hoàng tử và 64 công chúa, sinh ra từ rất nhiều bà vợ.
Có điều ghi chép chi tiết về cách vua Nguyễn gọi phi tần hầu ngủ thì rất ít. Những chuyện như “một đêm gần 5, 6 bà” hay bài thuốc “Minh Mạng thang” thần kỳ phần lớn là giai thoại dân gian, không có trong sử sách chính thức.
Thị tẩm nhìn từ hôm nay
Phim cung đấu hay vẽ thị tẩm như một vinh dự, nhưng với người phụ nữ trong cung, đó là chuyện không có quyền chọn. Họ không chọn được người, không chọn được lúc, và cả số phận của họ phụ thuộc vào việc có được gọi hay không, có sinh được con trai hay không.
Hôm nay, chữ thị tẩm được dùng để đùa: “Tối nay hoàng thượng có thị tẩm không?”, “Thần thiếp xin thị tẩm”. Nhiều cặp đôi còn nhập vai vua và phi tần cho vui nữa. Chuyện đó chẳng có gì sai cả, miễn là cả 2 cùng thấy vui và cùng muốn.
Trong xã hội xưa còn một nhóm phụ nữ khác gắn với chuyện chăn gối, nhưng ở ngoài cung, là kỹ nữ, xem ở bài kỹ nữ là gì.
Câu hỏi thường gặp về thị tẩm
Thị tẩm khác lâm hạnh thế nào?
Cùng một chuyện thôi, nhìn từ 2 phía. Lâm hạnh là vua đến, vua gần gũi ai đó. Thị tẩm là người phụ nữ vào hầu vua.
Hoàng hậu có phải thị tẩm như phi tần không?
Theo các ghi chép về nhà Thanh, hoàng hậu có địa vị riêng và không phải qua cách lật thẻ như phi tần. Vua thường đến cung hoàng hậu, hoặc hoàng hậu được ở lại qua đêm, điều phi tần thường không được phép.
Thị tẩm có phải chuyện chỉ ở Trung Hoa?
Không đâu. Các triều đình có hậu cung lớn, kể cả ở Việt Nam, đều có cách sắp xếp chuyện vua gần gũi phi tần, chỉ là mức ghi chép khác nhau.
Kết luận: thị tẩm là gì
Thị tẩm là việc phi tần, cung nữ được chọn vào hầu vua qua đêm, chữ Hán nghĩa là “hầu ngủ”. Nó có quy trình chặt vì liên quan tới chuyện nối ngôi và trật tự hậu cung, nhưng nhiều chi tiết quen thuộc như quấn chăn khiêng vào là giai thoại hơn là sử. Hôm nay chữ này thành câu đùa quen thuộc giữa các cặp đôi, và cả trò nhập vai cho vui. Những món đồ giúp cặp đôi đổi không khí khi nhập vai có ở bài sextoy là gì.
