Kỹ nữ là người phụ nữ làm nghề mua vui cho khách trong xã hội xưa, bằng tài nghệ như ca hát, đánh đàn, múa, làm thơ, hầu rượu, ở những nơi gọi là thanh lâu hay kỹ viện. Có kỹ nữ chỉ bán nghệ, có người phải bán cả thân, và dần dần chữ kỹ nữ hẹp nghĩa lại, thành cách gọi chung cho gái lầu xanh.
Kỹ nữ là gì?
Kỹ nữ là phụ nữ làm nghề giải trí cho khách, chủ yếu là đàn ông có tiền, có quyền. Việc của họ gồm hát, đàn, múa, ngâm thơ, trò chuyện, rót rượu trong các buổi yến tiệc, và với nhiều người, cả chuyện ngủ với khách.
Chữ “kỹ” (妓) có bộ nữ đứng bên cạnh, gần với chữ “kỹ” (伎) nghĩa là tài nghệ. Vì vậy ban đầu, kỹ nữ nghiêng về người có tài biểu diễn, rồi theo thời gian mới gắn chặt với nghĩa bán thân. Trong giới kỹ nữ ngày xưa còn có câu “bán nghệ không bán thân”, tức chỉ biểu diễn, không tiếp khách qua đêm.
Thanh lâu, lầu xanh, kỹ viện là gì?
Thanh lâu, dịch ra tiếng Việt là lầu xanh, là nơi kỹ nữ ở và tiếp khách. Điều thú vị là nghĩa gốc của lầu xanh lại là lầu sơn xanh của vua chúa, nhà quyền quý. Phải từ khoảng đời Đường, Tống trở đi, chữ này mới dùng để chỉ nhà chứa.
Người Việt quen chữ lầu xanh qua Truyện Kiều, khi Kiều bị bán vào lầu xanh của Tú Bà. Từ đó “tú bà” thành cách gọi người đàn bà chủ chứa, và kỹ viện, nhà thổ, nhà chứa là những chữ cùng nghĩa.
Các hạng kỹ nữ thời xưa
Ở Trung Hoa thời xưa, kỹ nữ được chia theo nơi họ phục vụ:
- Cung kỹ – ở trong cung, hát múa cho vua và triều đình.
- Quan kỹ – thuộc quan phủ, phục vụ các buổi yến tiệc của quan lại.
- Gia kỹ – được nhà giàu mua về nuôi, hát múa cho chủ và khách của chủ.
- Doanh kỹ – theo quân đội, phục vụ binh lính.
- Kỹ nữ ở kỹ viện tư – làm cho các nhà chứa ngoài phố, tiếp khách trả tiền.
Kỹ nữ có tài đàn hát, thơ văn thường được giới văn nhân quý trọng, nhiều bài thơ nổi tiếng được viết cho họ, thậm chí bởi họ. Đa số còn lại sống khổ, bị ràng buộc bởi nợ nần và chủ chứa cả đời.
Kỹ nữ ở Việt Nam
Việt Nam cũng có những người phụ nữ làm nghề mua vui bằng tài nghệ, nổi bật nhất là các đào nương hát ca trù, còn gọi là hát ả đào. Đào nương là nghệ sĩ thật sự: hát, gõ phách, đi cùng người đàn đáy, biểu diễn cho giới quan lại, nho sĩ nghe thơ và nhạc.
Có điều đầu thế kỷ 20, nhiều nhà hát ả đào ở thành thị biến thành “nhà cô đầu”, nơi ăn chơi, rượu chè, có cả mua bán dâm. Chữ cô đầu vì thế mang tiếng xấu, và ca trù bị nhìn lệch trong nhiều năm, dù bản thân nghệ thuật ca trù được thế giới công nhận là di sản cần bảo vệ.
Số phận thật của kỹ nữ
Phim cổ trang hay vẽ kỹ nữ lộng lẫy, tài sắc, được công tử theo đuổi. Nhưng phần lớn kỹ nữ ngày xưa không chọn nghề này:
- Bị bán từ nhỏ – vì nhà nghèo, vì nợ, vì bị bắt cóc.
- Không có tự do – ở trong kỹ viện, nợ chủ chứa, muốn ra phải có người chuộc.
- Tuổi nghề ngắn – hết trẻ thì bị bỏ, nhiều người về già không nơi nương tựa.
- Bị khinh rẻ – dù có tài, xã hội vẫn coi là hạng thấp kém.
Chỉ số ít may mắn được khách chuộc về làm thiếp, hoặc thành danh nhờ tài thơ nhạc. Đa số thì như Kiều, “thanh lâu hai lượt, thanh y hai lần”, nổi trôi theo người khác quyết định.
Kỹ nữ khác gì với hôm nay?
Chữ kỹ nữ hôm nay chủ yếu xuất hiện trong phim, truyện cổ trang thôi. Ở Việt Nam, mua bán dâm hiện là hành vi bị pháp luật cấm, còn người tổ chức, chứa chấp, môi giới có thể bị xử lý hình sự.
Trong xã hội xưa, cùng thời với kỹ nữ ngoài phố là những phi tần, cung nữ trong cung, những người cũng không được chọn chuyện chăn gối của mình, xem ở bài thị tẩm là gì.
Câu hỏi thường gặp về kỹ nữ
Kỹ nữ có phải là gái mại dâm không?
Không hoàn toàn đâu. Ban đầu kỹ nữ là người mua vui bằng tài nghệ, có người chỉ biểu diễn, không tiếp khách qua đêm. Có điều về sau ranh giới mờ dần, và trong cách nói hôm nay, kỹ nữ thường được hiểu là gái lầu xanh.
Thanh lâu là gì?
Thanh lâu là “lầu xanh”, nơi kỹ nữ ở và tiếp khách. Nghĩa gốc chỉ lầu của nhà quyền quý, về sau mới thành nghĩa nhà chứa.
Tú bà là ai?
Tú Bà là nhân vật chủ lầu xanh trong Truyện Kiều, người mua Kiều về. Từ đó tú bà thành danh từ chung chỉ người đàn bà đứng đầu một nhà chứa.
Kỹ nữ ngày xưa có được lấy chồng không?
Có, nhưng khó. Muốn rời kỹ viện, kỹ nữ thường phải có người trả nợ, chuộc thân cho, và phần lớn về làm thiếp chứ ít khi làm vợ cả. Nhiều người dành dụm cả đời mà vẫn không đủ tiền tự chuộc mình ra.
Kết luận: kỹ nữ là gì
Kỹ nữ là người phụ nữ mua vui cho khách bằng tài nghệ trong xã hội xưa, ở thanh lâu, kỹ viện, có người chỉ bán nghệ, có người bán thân. Chữ lầu xanh ban đầu chỉ lầu của nhà quyền quý, còn ở Việt Nam, đào nương ca trù là nghệ sĩ thật trước khi bị nhà cô đầu làm mang tiếng. Đằng sau vẻ lộng lẫy trên phim là số phận ít được chọn của rất nhiều người phụ nữ. Còn chuyện đồ chơi người lớn thời nay, loại nào chạm vào đâu và chất liệu nào an toàn, có ở bài sextoy là gì.
